Theo Tạp chí diễn đàn doanh nghiệp [Thứ Sáu, 15/05/2026]
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư phát triển hạ tầng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao và hướng tới trở thành quốc gia phát triển, nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng ngày càng trở nên cấp thiết. Dự thảo Nghị định quy định việc chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư đang được Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước lấy ý kiến được kỳ vọng sẽ thêm kênh huy động vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là các dự án PPP có quy mô vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài và có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
Nhu cầu vốn lớn cho phát triển hạ tầng quốc gia
Để chuẩn bị cho một giai đoạn tăng trưởng mới, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống hạ tầng giao thông, năng lượng, đô thị, môi trường, y tế và các công trình công cộng thiết yếu. Các chuyên gia vĩ mô quốc tế ước tính, giai đoạn 2025 – 2040, Việt Nam có thể cần khoảng 30 – 40 tỷ USD mỗi năm để phát triển cơ sở hạ tầng.
Đây là con số rất lớn, vượt xa khả năng đáp ứng của ngân sách nhà nước nếu chỉ dựa vào nguồn vốn đầu tư công truyền thống. Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là dòng vốn tư nhân và vốn dài hạn từ thị trường tài chính, trở thành yêu cầu tất yếu. Trong đó, trái phiếu doanh nghiệp, nhất là trái phiếu do doanh nghiệp dự án PPP phát hành ra công chúng, có thể trở thành một công cụ quan trọng để tài trợ cho các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Việc xây dựng khung pháp lý riêng cho trái phiếu PPP không chỉ nhằm mở rộng nguồn vốn cho hạ tầng, mà còn hướng tới chuẩn hóa hoạt động phát hành, nâng cao minh bạch thông tin và bảo vệ nhà đầu tư. Đây là bước đi cần thiết để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững hơn trong giai đoạn tới.
Doanh nghiệp dự án PPP không bị ràng buộc điều kiện “có lãi”
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là doanh nghiệp dự án PPP khi phát hành trái phiếu ra công chúng sẽ không bị ràng buộc bởi điều kiện về thời gian hoạt động tối thiểu hoặc yêu cầu phải có lãi như doanh nghiệp thông thường. Quy định này phù hợp với đặc thù của mô hình PPP, bởi doanh nghiệp dự án thường được thành lập riêng để triển khai một công trình cụ thể, có thời gian đầu tư dài, dòng tiền hình thành sau khi dự án hoàn thành và đi vào khai thác.
Theo dự thảo, trái phiếu do doanh nghiệp dự án PPP phát hành ra công chúng phải là trái phiếu không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và bắt buộc có bảo đảm thanh toán. Trường hợp doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vận hành, khai thác công trình, trái phiếu phải được bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc và lãi bởi ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc đơn vị bảo lãnh đủ điều kiện.
Đây là cơ chế quan trọng để giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư, nhất là trong giai đoạn dự án chưa tạo ra dòng tiền ổn định. Bên cạnh đó, dự thảo cũng yêu cầu trái phiếu hoặc tổ chức bảo lãnh thanh toán phải được xếp hạng tín nhiệm bởi tổ chức độc lập, trừ một số trường hợp đặc biệt có bảo lãnh thanh toán toàn phần.
Yêu cầu xếp hạng tín nhiệm có ý nghĩa đặc biệt trong việc đánh giá mức độ rủi ro, năng lực trả nợ, chất lượng tài sản bảo đảm và triển vọng dòng tiền của dự án. Đây cũng là cơ sở giúp nhà đầu tư có thêm thông tin khách quan trước khi quyết định tham gia mua trái phiếu.
Siết chặt điều kiện sử dụng vốn và tài sản bảo đảm
Dự thảo quy định khá chặt chẽ về mục đích sử dụng vốn từ phát hành trái phiếu. Theo đó, nguồn tiền thu được chỉ được sử dụng cho dự án PPP hoặc cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp dự án PPP. Trong thời gian chưa giải ngân, doanh nghiệp chỉ được gửi ngân hàng hoặc đầu tư vào các tài sản an toàn như trái phiếu Chính phủ, chứng chỉ tiền gửi.
Quy định này nhằm hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích, đồng thời đảm bảo dòng tiền huy động từ nhà đầu tư được đưa vào đúng dự án đã cam kết. Đây là yếu tố rất quan trọng để củng cố niềm tin của thị trường sau giai đoạn trái phiếu doanh nghiệp chịu nhiều áp lực về minh bạch, thanh khoản và nghĩa vụ trả nợ.
Về tài sản bảo đảm, đối với các dự án đã đủ điều kiện vận hành, doanh nghiệp có thể sử dụng tài sản, quyền sử dụng đất hoặc quyền kinh doanh công trình hạ tầng để bảo đảm cho trái phiếu. Các tài sản này phải được thẩm định giá và đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, để bảo vệ nhà đầu tư, doanh nghiệp phát hành không được chia cổ tức hoặc phân phối lợi nhuận nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ thanh toán gốc, lãi trái phiếu đến hạn. Tiền phục vụ thanh toán trái phiếu cũng phải được quản lý tách biệt với các dòng tiền khác của doanh nghiệp.
Những yêu cầu này cho thấy định hướng quản lý không chỉ dừng lại ở việc tạo thêm kênh vốn, mà còn đặt trọng tâm vào an toàn tài chính, tính minh bạch và trách nhiệm của tổ chức phát hành.
Minh bạch thông tin là điều kiện then chốt
Để kiểm soát rủi ro, dự thảo cũng đưa ra các yêu cầu chặt chẽ về công bố thông tin. Doanh nghiệp dự án PPP phải định kỳ công bố tiến độ triển khai dự án, kết quả xếp hạng tín nhiệm, tình hình sử dụng vốn, cũng như các sự kiện có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ trái phiếu.
Đặc biệt, các thông tin bất thường liên quan đến tài sản bảo đảm hoặc dòng tiền dự án phải được công bố trong vòng 24 giờ. Đây là điểm quan trọng nhằm giúp nhà đầu tư kịp thời tiếp cận thông tin, đánh giá rủi ro và bảo vệ quyền lợi của mình.
Trong thị trường trái phiếu, niềm tin được hình thành từ ba yếu tố cốt lõi: minh bạch thông tin, chất lượng tín dụng và khả năng tạo dòng tiền. Với các dự án hạ tầng PPP, thời gian thu hồi vốn thường kéo dài, quy mô đầu tư lớn và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như pháp lý, tiến độ xây dựng, lưu lượng khai thác, chính sách phí và nghĩa vụ hợp đồng. Vì vậy, việc công bố thông tin đầy đủ, kịp thời và có xếp hạng tín nhiệm độc lập là điều kiện cần thiết để thị trường vận hành hiệu quả.
Cơ hội khơi thông nguồn vốn lớn cho hạ tầng
Tại Việt Nam, các dự án hạ tầng trọng điểm hiện được đầu tư bởi nhiều chủ thể khác nhau, bao gồm nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp dự án theo mô hình PPP. Trong thực tế, các dự án này thường cần kết hợp nhiều nguồn vốn như vốn chủ sở hữu, vốn vay ngân hàng, phát hành trái phiếu và các khoản vay khác.
Việc phát triển thị trường trái phiếu hạ tầng sẽ giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn tài chính dài hạn, giảm phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng. Đồng thời, đây cũng là kênh phù hợp để thu hút các nhà đầu tư tổ chức như công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí, quỹ đầu tư trái phiếu và các định chế tài chính dài hạn.
Theo ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings, trong chiến lược phát triển quốc gia, hạ tầng giao thông được xem là yếu tố “đi trước mở đường”, đóng vai trò nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội và là cầu nối quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế. Một hệ thống giao thông hiện đại không chỉ giúp giảm chi phí logistics, nâng cao năng suất vận chuyển mà còn thúc đẩy thương mại, đầu tư và kết nối vùng miền.
Ông Minh cho rằng, bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu cấp thiết khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong những năm tới. Việc tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng đòi hỏi hạ tầng giao thông phải đủ mạnh, đủ hiện đại và có tính kết nối cao để tận dụng tối đa lợi thế hội nhập.
Trái phiếu hạ tầng có thể trở thành kênh vốn quan trọng từ năm 2026
Khi các quy định chuyên biệt được ban hành, thị trường trái phiếu hạ tầng được kỳ vọng sẽ trở thành kênh huy động vốn quan trọng từ năm 2026. Đặc biệt, việc hình thành các quỹ trái phiếu hạ tầng với sự tham gia của các tổ chức bảo hiểm, quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức có thể tạo ra nguồn vốn dài hạn, ổn định cho các dự án quốc gia.
Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cũng có thể được cải thiện khi các tổ chức tín dụng ưu tiên hơn cho những dự án có dòng tiền ổn định, chẳng hạn như thu phí đường bộ, khai thác sân bay, cảng biển hoặc các công trình hạ tầng thiết yếu.
Có thể thấy, việc thêm kênh huy động vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng thông qua trái phiếu PPP không chỉ góp phần khơi thông nguồn vốn xã hội hóa, mà còn tạo nền tảng để phát triển thị trường vốn Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn.
Trong giai đoạn 2026 – 2030, nếu được triển khai hiệu quả, kênh trái phiếu hạ tầng có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy các dự án kiến tạo hạ tầng quốc gia, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo tiền đề cho một chu kỳ phát triển dài hạn của Việt Nam.
Saigon Ratings [11:15 16/05/2026]
