SaigonRatings [17:20 22/04/2026].
(Ông): Phùng Xuân Minh. [Chủ tịch HĐQT SaigonRatings].
Dư địa huy động vốn qua trái phiếu hạ tầng từ cơ chế chào bán ra công chúng đối với doanh nghiệp dự án PPP
Trong giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, hạ tầng giao thông đường bộ được xác định là một trong những trụ cột quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Theo quy hoạch, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển hơn 9.000 km đường cao tốc, gần 30.000 km quốc lộ và hơn 1.500 km đường sắt tốc độ cao. Tổng nhu cầu vốn đầu tư lên đến khoảng 2,6 triệu tỷ đồng (tương đương 105 tỷ USD), tạo áp lực lớn lên ngân sách nhà nước và đòi hỏi phải huy động đa dạng nguồn lực xã hội.
Trong bối cảnh đó, mô hình đối tác công tư (PPP) được kỳ vọng là giải pháp hiệu quả nhằm thu hút nguồn vốn tư nhân. Tuy nhiên, thực tế triển khai các dự án PPP vẫn còn nhiều rào cản về cơ chế, chính sách khiến mô hình này chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là khả năng huy động vốn thông qua trái phiếu doanh nghiệp cho các dự án PPP còn hạn chế.
Nguyên nhân chính khiến trái phiếu PPP chưa hấp dẫn nhà đầu tư đến từ đặc thù kỳ hạn dài (20–50 năm), trong khi thời gian xây dựng kéo dài 2–3 năm nhưng vẫn phải trả lãi ngay từ khi phát hành. Điều này làm gia tăng chi phí tài chính và giảm hiệu quả đầu tư. Bên cạnh đó, tài sản đảm bảo chủ yếu là quyền thu phí và không có bảo lãnh từ Chính phủ, khiến mức độ rủi ro cao hơn trong mắt nhà đầu tư.
Để tháo gỡ khó khăn, nhiều doanh nghiệp, điển hình như Tập đoàn Đèo Cả, đã kiến nghị Chính phủ xem xét cơ chế bảo lãnh tín dụng và bảo hiểm rủi ro cho các dự án PPP. Đồng thời, đề xuất sửa đổi Luật PPP để cho phép doanh nghiệp dự án phát hành trái phiếu ra công chúng, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường vốn và giảm phụ thuộc vào ngân hàng.
Từ năm 2026, khi các quy định mới về trái phiếu hạ tầng được hoàn thiện, trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực cho các dự án PPP, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông. Việc này sẽ giúp phân bổ lại nguồn lực hợp lý: ngân sách nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, ngân hàng cung cấp tín dụng bổ trợ và thị trường vốn đảm nhiệm vai trò cung cấp dòng vốn dài hạn.
Ngoài ra, việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư là yếu tố then chốt. Các chính sách mới dự kiến cho phép ngân hàng và công ty bảo hiểm tham gia đầu tư trái phiếu tái cấp vốn, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các quỹ hưu trí và tổ chức tài chính quốc tế. Đây là nền tảng để phát triển thị trường vốn sâu rộng và bền vững hơn.
Tuy nhiên, để trái phiếu PPP thực sự trở thành “đòn bẩy” cho hạ tầng, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả phát hành và gia tăng nguồn cung trái phiếu chất lượng. Nếu các nút thắt này được tháo gỡ, Việt Nam sẽ có cơ hội lớn trong việc huy động nguồn vốn dài hạn phục vụ phát triển hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
Tác động của trái phiếu hạ tầng gắn với minh bạch thông tin và Xếp hạng tín nhiệm đối với dòng vốn dài hạn và chất lượng thị trường
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ, hướng tới sự minh bạch và phát triển bền vững hơn. Một trong những xu hướng nổi bật là việc tăng cường Xếp hạng tín nhiệm và công bố thông tin tài chính theo chuẩn mực quốc tế. Điều này giúp trái phiếu phát hành gắn chặt hơn với chất lượng tài sản và dòng tiền thực của doanh nghiệp, từ đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư.
Trong bối cảnh này, nhóm doanh nghiệp đầu tư hạ tầng giao thông đang trở thành điểm sáng. Đặc thù của lĩnh vực này là sở hữu dòng tiền ổn định từ các nguồn thu như phí đường bộ, cảng biển hay sân bay. Khi nền kinh tế và du lịch phục hồi, lưu lượng vận tải gia tăng, doanh thu từ các dự án hạ tầng cũng tăng trưởng đều, ít biến động hơn so với nhiều ngành khác. Đây chính là yếu tố quan trọng thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy số lượng doanh nghiệp hạ tầng tham gia phát hành trái phiếu còn hạn chế, khiến thị trường chưa có chiều sâu và thiếu đa dạng sản phẩm. Trong khi đó, nguồn vốn từ ngân hàng lại không phù hợp với đặc thù dài hạn của các dự án hạ tầng. Các khoản vay ngân hàng thường có kỳ hạn ngắn và trung hạn, lãi suất biến động theo chu kỳ, trong khi dự án hạ tầng có vòng đời kéo dài hàng chục năm. Sự “lệch pha” này làm gia tăng rủi ro chi phí vốn và áp lực tài chính cho doanh nghiệp.
Do đó, phát triển Trái phiếu hạ tầng theo mô hình PPP (đối tác công tư) được xem là giải pháp hiệu quả. Việc phát hành trái phiếu ra công chúng không chỉ giúp huy động nguồn vốn dài hạn mà còn góp phần phân bổ lại gánh nặng tài chính giữa ngân sách nhà nước, hệ thống ngân hàng và thị trường vốn. Đặc biệt, khi trái phiếu được gắn trực tiếp với dòng tiền của từng dự án, nhà đầu tư có thể đánh giá rõ hơn mức độ rủi ro và hiệu quả đầu tư.
Để thị trường vận hành hiệu quả, yếu tố then chốt là minh bạch thông tin và Xếp hạng tín nhiệm. Các tổ chức phát hành cần công bố đầy đủ sức khỏe tài chính, khả năng trả nợ và các rủi ro tiềm ẩn. Đồng thời, việc tuân thủ các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) cũng ngày càng trở nên quan trọng trong việc nâng cao uy tín và thu hút nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, sự tham gia của các tổ chức bảo lãnh tín dụng, bảo lãnh thanh toán uy tín sẽ giúp gia tăng mức độ an toàn cho trái phiếu. Vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm cũng cần được phát huy để cung cấp đánh giá độc lập, minh bạch và chuyên sâu về từng dự án.
Nếu được triển khai đúng định hướng, thị trường trái phiếu hạ tầng sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng, hỗ trợ chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia mà không làm gia tăng áp lực lên nợ công hay hệ thống ngân hàng. Đồng thời, đây cũng là bước tiến quan trọng giúp thị trường vốn Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, mở rộng kênh huy động vốn dài hạn và giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
