(Ông: Phùng Xuân Minh, Chủ Tịch HĐQT Phát Thịnh Group & Saigon Ratings).
Ngày 24/8/2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế phát triển đô thị khi Quốc hội khóa XVI chính thức thông qua Luật Phát triển đô thị, với 465/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật gồm 5 chương, 66 điều và có hiệu lực từ ngày 01/10/2026. Đáng chú ý, đối với TP.HCM, Luật không chỉ mở rộng không gian phân cấp, phân quyền mà còn tạo thêm cơ sở pháp lý cho Thành phố chủ động huy động các nguồn lực tài chính phục vụ đầu tư phát triển trong trung và dài hạn.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là HĐND TP.HCM được trao thêm thẩm quyền liên quan đến phát hành trái phiếu, huy động vốn từ các tổ chức tài chính trong nước và quốc tế. Riêng đối với Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, Luật cho phép HĐND Thành phố quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình nhằm huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Đây có thể trở thành một mắt xích quan trọng kết nối nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn của một siêu đô thị lớn như TP. HCM với thị trường vốn trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, quyền huy động vốn lớn hơn cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về kỷ luật tài khóa, quản trị nợ, chất lượng dự án, minh bạch tài chính và năng lực tín nhiệm của chính quyền TPHCM. Chính những yếu tố này, sẽ quyết định liệu cơ chế vận hành mới có thực sự chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý cho TP.HCM trong quá trình phát triển hay không.
LUẬT PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ: MỘT BƯỚC CHUYỂN VỀ THỂ CHẾ ĐỐI VỚI TP.HCM
Việc Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị cần được nhìn nhận trong một tiến trình chính sách rộng hơn, thay vì chỉ như sự ra đời của một đạo luật riêng lẻ. Trong những năm gần đây, một hệ thống định hướng chiến lược và cơ chế đặc thù dành cho TP.HCM liên tục được hình thành, từ Nghị quyết số 31-NQ/TW, Nghị quyết số 98/2023/QH15, các cơ chế về Trung tâm tài chính quốc tế, đến Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết 09 xác định TP.HCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, cực phát triển và cực đổi mới sáng tạo quan trọng của cả nước; đồng thời yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và xây dựng những cơ chế, chính sách đồng bộ, đột phá, vượt trội. Trong giai đoạn 2026–2030, Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm; đến năm 2030 GRDP bình quân đầu người tối thiểu 14.000 USD, kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP và hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị.
Ở cấp địa phương, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ I nhiệm kỳ 2025–2030 đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 10–11%/năm, GRDP bình quân đầu người khoảng 14.000–15.000 USD vào năm 2030, tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân đạt 35–40% GRDP, đóng góp của TFP vào tăng trưởng đạt 60% và kinh tế số chiếm 30–40% GRDP. Những mục tiêu này cho thấy một yêu cầu rất rõ: TP.HCM cần một quy mô nguồn lực đầu tư lớn hơn đáng kể trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị tạo thêm một tầng thể chế quan trọng khi chuyển mạnh từ mô hình xin – cho hoặc thí điểm từng cơ chế sang một khuôn khổ phân quyền rộng hơn, với phương châm được cơ quan soạn thảo Luật xác định là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi quan hệ giữa quyền quyết định và trách nhiệm tài chính. Khi TP.HCM được chủ động hơn trong đầu tư, huy động vốn, quy hoạch và phát triển các không gian kinh tế mới, Thành phố đồng thời phải chịu trách nhiệm cao hơn về hiệu quả sử dụng vốn, khả năng trả nợ và tính bền vững của tài chính công. Đây chính là nền tảng để xem xét vai trò mới của thị trường trái phiếu đô thị, trong tổng thể chiến lược phát triển của TP.HCM trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
TP.HCM CẦN MỘT CƠ CHẾ HUY ĐỘNG VỐN TƯƠNG XỨNG VỚI QUY MÔ PHÁT TRIỂN MỚI
Sau quá trình sắp xếp địa giới hành chính, TP.HCM mới có diện tích 6.772,59 km² và quy mô dân số theo Nghị quyết 202/2025/QH15 là hơn 14 triệu người. Không gian kinh tế của Thành phố hiện hội tụ đô thị trung tâm, công nghiệp, cảng biển, logistics, tài chính, dịch vụ, công nghệ cao và kinh tế biển.
Theo số liệu được nêu tại Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ I, quy mô nền kinh tế Thành phố sau hợp nhất khoảng 123 tỷ USD, tương đương 23,5% GDP cả nước; GRDP bình quân đầu người hơn 8.900 USD, cao khoảng 1,7 lần bình quân cả nước; kinh tế số đóng góp trên 25% GRDP và thu ngân sách chiếm hơn một phần ba tổng thu quốc gia.
Quy mô kinh tế lớn đồng thời kéo theo nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn. Dự báo trong trung và dài hạn, Thành phố Hồ Chí Minh cần có nguồn lực vốn rất lớn phục vụ cho nhu cầu đầu tư phát triển mạnh mẽ về mạng lưới đường sắt đô thị, các tuyến vành đai và trục giao thông chiến lược, các TOD, cảng biển, logistics, chuyển đổi số, hạ tầng năng lượng, xử lý nước thải, môi trường, chống ngập, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do và Trung tâm tài chính quốc tế.
Chỉ riêng mục tiêu khoảng 200 km đường sắt đô thị đến năm 2030 theo Nghị quyết 09 đã cho thấy nhu cầu vốn trung và dài hạn sẽ rất đáng kể. Nếu toàn bộ nhu cầu đầu tư chủ yếu dựa vào nguồn thu ngân sách hằng năm và đầu tư công truyền thống, dư địa phát triển có thể chịu giới hạn bởi khả năng và tiến độ thu ngân sách, khả năng cân đối vốn và chu kỳ phân bổ đầu tư công.
Do vậy, một thành phố có quy mô kinh tế ngày càng lớn cần phát triển mô hình tài chính đô thị đa tầng hơn, bao gồm: Ngân sách nhà nước, đầu tư công, đầu tư hình thức PPP, tín dụng ngân hàng, thị trường vốn trong nước và quốc tế và nguồn lực từ khai thác giá trị gia tăng của đất đai và hạ tầng. Trong cấu trúc này, trái phiếu có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là công cụ có khả năng chuyển nguồn vốn dài hạn của các nhà đầu tư thành nguồn lực đầu tư dài hạn cho hạ tầng.
Vì vậy, Luật Phát triển đô thị có thể tạo nên sự thay đổi quan trọng: TP.HCM không chỉ là địa phương phân bổ ngân sách mà từng bước có điều kiện trở thành một chủ thể huy động vốn có quy mô lớn trên thị trường vốn.
ĐIỂM ĐỘT PHÁ: MỞ RỘNG THẨM QUYỀN HUY ĐỘNG VỐN VÀ PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CỦA TP.HCM
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Luật Phát triển đô thị đối với TP.HCM nằm ở nhóm cơ chế tài chính – đầu tư.
Theo thông tin công bố về Luật, đối với Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, HĐND Thành phố được quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm để huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Đồng thời, HĐND TP.HCM được trao thêm thẩm quyền quyết định phát hành nhiều loại trái phiếu và vay từ các tổ chức tài chính trong nước và quốc tế để huy động vốn cho dự án đầu tư, nhưng phải bảo đảm các chỉ tiêu an toàn nợ công.
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý. Bản chất của cơ chế này không đơn thuần là “TP.HCM có thể vay nhiều hơn”. Quan trọng hơn, nó mở ra khả năng đa dạng hóa cấu trúc huy động vốn. Thay vì phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn hoặc nguồn ngân sách được tích lũy từng năm, Thành phố có thể từng bước chủ động thiết kế những công cụ có kỳ hạn tương thích hơn với vòng đời của các dự án hạ tầng.
Một tuyến đường sắt đô thị, một trung tâm logistics, một hệ thống xử lý nước thải hay một dự án hạ tầng giao thông lớn đều có vòng đời kinh tế kéo dài hàng chục năm. Về nguyên tắc tài chính, việc sử dụng nguồn vốn trung và dài hạn để tài trợ cho các tài sản dài hạn giúp tạo ra sự phù hợp tốt hơn về kỳ hạn.
Đồng thời, việc phát hành trái phiếu có thể mở rộng tập nhà đầu tư ngoài hệ thống ngân hàng, bao gồm các định chế đầu tư dài hạn, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư và về dài hạn có thể cả các nhà đầu tư tổ chức quốc tế, tùy thuộc cấu trúc pháp lý và các văn bản hướng dẫn triển khai.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng quyền phát hành trái phiếu không đồng nghĩa với khả năng huy động vốn không giới hạn. Luật đã đặt ra nguyên tắc phải bảo đảm các chỉ tiêu an toàn nợ công. Điều đó cho thấy việc sử dụng công cụ trái phiếu vẫn phải đặt trong tổng thể quản trị tài khóa quốc gia, khả năng cân đối ngân sách địa phương và năng lực trả nợ.
Điểm đáng kỳ vọng vì vậy không nằm ở việc TP.HCM có thể phát hành “bao nhiêu” trái phiếu, mà nằm ở khả năng Thành phố hình thành một thị trường huy động vốn đô thị có kỷ luật, minh bạch và gắn chặt với chất lượng dự án. Nếu làm được điều đó, trái phiếu có thể trở thành một trong những công cụ tài chính chiến lược của Thành phố trong giai đoạn phát triển mới.
