(Ông): Phùng Xuân Minh. [Chủ Tịch HĐQT PT Group & Saigon Ratings]
Trong tiến trình xây dựng Kinh tế Nhà nước trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, doanh nghiệp nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ là một khu vực sản xuất kinh doanh, mà là lực lượng nòng cốt thực hiện các mục tiêu phát triển chiến lược của quốc gia. Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước không dừng lại ở việc bảo toàn vốn, duy trì hoạt động hay thực hiện nhiệm vụ công ích, mà phải trở thành lực lượng tiên phong trong kiến tạo hạ tầng, dẫn dắt thị trường, bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc phải chuyển mạnh từ tư duy “nắm giữ nguồn lực” sang tư duy “khơi thông, phát triển và làm sinh lời các nguồn lực quốc gia”. Đây là yêu cầu nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi nguồn lực nhà nước chỉ thật sự có giá trị khi được quản trị hiệu quả, phân bổ đúng trọng tâm, sử dụng minh bạch và tạo ra tác động lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
1. VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM QUỐC GIA CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
Hệ thống doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò quan trọng trong các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế như năng lượng, tài chính – ngân hàng, viễn thông, hạ tầng giao thông, logistics, dầu khí, khai khoáng, công nghiệp quốc phòng, dịch vụ công ích và các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế quốc gia.
Đây là những lĩnh vực kinh tế có quy mô vốn lớn, thời gian đầu tư dài, mức độ rủi ro cao, nhưng lại có ý nghĩa nền tảng đối với quá trình tăng trưởng, sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia trong từng giai đoạn phát triển khác nhau.
Trong Kinh tế Nhà nước trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, doanh nghiệp nhà nước cần thể hiện rõ vai trò chủ đạo bằng kết quả thực chất. Vai trò đó không chỉ được xác lập bằng quy mô tài sản hay vị thế cạnh tranh trên thị trường, mà phải được chứng minh bằng hiệu quả hoạt động kinh doanh, năng lực đổi mới, sáng tạo, đóng góp ngân sách, khả năng đi đầu tiên phong và dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực kinh tế quan trọng, tạo sức lan tỏa đến doanh nghiệp tư nhân và trách nhiệm đối với các mục tiêu chiến lược quốc gia.
Trách nhiệm lớn nhất của doanh nghiệp nhà nước là làm cho nguồn vốn, tài sản, đất đai, hạ tầng, công nghệ và nhân lực do Nhà nước giao quản lý trở thành động lực phát triển. Doanh nghiệp nhà nước phải đi đầu trong kỷ luật tài chính, minh bạch thông tin, quản trị rủi ro, phòng chống thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Mỗi Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước cần được xem là một trung tâm năng lực quốc gia trong lĩnh vực mình phụ trách, có khả năng tổ chức khai thác nguồn lực, định hướng dẫn dắt đầu tư và tạo chuẩn mực quản trị mới cho thị trường.
2. VAI TRÒ HỢP TÁC, DẪN DẮT VÀ LAN TỎA ĐẾN CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ KHÁC
Trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam cần một khối lượng vốn rất lớn cho hạ tầng giao thông, năng lượng, đô thị, cảng biển, logistics, chuyển đổi số, xử lý môi trường, y tế, giáo dục và các công trình trọng điểm quốc gia. Nếu chỉ dựa vào ngân sách nhà nước hoặc nguồn lực riêng của doanh nghiệp nhà nước, thì không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển. Vì vậy, mô hình hợp tác công – tư, đặc biệt là PPP, cần trở thành một phương thức quan trọng để huy động sức mạnh tổng hợp của các nguồn lực như ngân sách đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư quốc tế.
Trong các dự án PPP, doanh nghiệp nhà nước có thể đóng vai trò dẫn dắt ở nhiều công đoạn đầu tư. Trước hết, là tham gia chuẩn bị dự án, cung cấp kinh nghiệm kỹ thuật, dữ liệu vận hành, năng lực quản lý và hiểu biết thực tiễn về ngành. Thứ hai, là tham gia với tư cách đối tác chiến lược, chia sẻ rủi ro ban đầu, tạo niềm tin cho nhà đầu tư tư nhân. Thứ ba, là hỗ trợ hình thành chuỗi cung ứng trong nước, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các gói thầu thiết kế, xây dựng, vận hành, bảo trì, cung ứng vật tư, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật.
Điều quan trọng là doanh nghiệp nhà nước không nên làm thay khu vực tư nhân, mà phải thực hiện vai trò tiên phong đi đầu mở đường để khu vực tư nhân tham gia nhiều hơn, sâu hơn và hiệu quả hơn trong hoạt động đầu tư. Trong các công trình trọng điểm quốc gia, doanh nghiệp nhà nước cần phát huy vai trò “người dẫn dắt thị trường”, giúp cho việc chuẩn hóa tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cao tính minh bạch của dự án, bảo đảm chất lượng công trình và góp phần giảm rủi ro cho toàn bộ hệ sinh thái đầu tư.
Khi mô hình hợp tác PPP được triển khai đúng hướng, doanh nghiệp nhà nước sẽ không còn là lực lượng đơn độc gánh vác trách nhiệm đầu tư các dự án trọng điểm lớn của quốc gia, mà sẽ trở thành hạt nhân liên kết, có khả năng kết nối nguồn lực đầu tư công với nguồn lực đầu tư tư nhân, nguồn lực đầu tư trong nước với các nguồn lực quốc tế, nguồn lực tài chính gắn với trình độ công nghệ và khả năng quản trị doanh nghiệp hiện đại.
3. CHỦ ĐỘNG TIÊN PHONG ĐI ĐẦU TRONG VIỆC HỘI NHẬP SÂU CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU
Một yêu cầu mới đối với doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên vươn mình, là phải chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu. Việt Nam không thể chỉ dừng ở vai trò gia công, lắp ráp hoặc cung ứng các khâu có giá trị gia tăng thấp. Muốn nâng tầm nền kinh tế, các doanh nghiệp lớn của Việt Nam, trong đó có doanh nghiệp nhà nước, phải tiến lên các khâu có giá trị cao hơn như nghiên cứu – phát triển, thiết kế, công nghệ lõi, tiêu chuẩn kỹ thuật, logistics, thương hiệu, dữ liệu và dịch vụ sau bán hàng.
Doanh nghiệp nhà nước có nhiều lợi thế về quy mô, kinh nghiệm, hạ tầng, năng lực tổ chức và khả năng đầu tư dài hạn. Những lợi thế này cần được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc tế. Các Tập đoàn kinh tế trong lĩnh vực viễn thông, công nghệ, năng lượng, dầu khí, logistics, ngân hàng và hạ tầng cần mạnh dạn hợp tác với các tập đoàn toàn cầu, tham gia các dự án xuyên biên giới, đầu tư ra nước ngoài có chọn lọc, đồng thời kéo theo doanh nghiệp tư nhân Việt Nam cùng tham gia chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp nhà nước càng phải có trách nhiệm đi đầu trong đổi mới công nghệ. Nếu không làm chủ công nghệ, dữ liệu và tiêu chuẩn vận hành hiện đại, doanh nghiệp nhà nước sẽ khó giữ được vai trò dẫn dắt. Ngược lại, nếu biết tận dụng lợi thế của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, doanh nghiệp nhà nước có thể trở thành lực lượng quan trọng giúp Việt Nam nâng vị thế trong mạng lưới sản xuất, thương mại và đầu tư toàn cầu.
4. PHÁT HUY LỢI THẾ CẠNH TRANH, CÙNG KINH TẾ TƯ NHÂN PHÁT TRIỂN TRONG KỶ NGUYÊN MỚI
Trong Kinh tế Nhà nước trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, mối quan hệ giữa doanh nghiệp nhà nước và kinh tế tư nhân cần được xác lập trên tinh thần cộng hưởng, không đối lập. Doanh nghiệp nhà nước mạnh không phải để lấn át khu vực tư nhân, mà để kiến tạo không gian phát triển, mở đường cho doanh nghiệp tư nhân lớn lên, tham gia những lĩnh vực có giá trị cao hơn và cùng đóng góp vào năng lực cạnh tranh quốc gia.
Doanh nghiệp nhà nước có thể tạo lợi thế cho khu vực tư nhân thông qua phát triển hạ tầng, cung cấp dịch vụ nền tảng, hỗ trợ tín dụng, hình thành các trung tâm logistics, mở rộng hạ tầng số, thúc đẩy tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng các hệ sinh thái sản xuất trong nước. Khi một doanh nghiệp nhà nước đầu tư vào hạ tầng điện, cảng biển, viễn thông, dữ liệu, đường sắt, hàng không hoặc tài chính, tác động lan tỏa không chỉ nằm trong bản thân doanh nghiệp đó, mà còn mở ra cơ hội kinh doanh cho hàng nghìn doanh nghiệp tư nhân tham gia vào chuỗi giá trị.
Ngược lại, doanh nghiệp tư nhân cũng là đối tác quan trọng giúp doanh nghiệp nhà nước đổi mới nhanh hơn, linh hoạt hơn và cạnh tranh hơn. Sự hợp tác giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân cần được thúc đẩy trong các lĩnh vực như công nghệ số, năng lượng tái tạo, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, thương mại điện tử, logistics, dịch vụ tài chính, y tế, giáo dục và kinh tế xanh.
Mô hình phát triển kinh doanh phù hợp trong kỷ nguyên mới, là Nhà nước thực hiện chức năng kiến tạo môi trường kinh doanh, doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt ở các lĩnh vực chiến lược, doanh nghiệp tư nhân bứt phá trong các lĩnh vực thị trường có khả năng cạnh tranh, còn khu vực FDI đóng vai trò kết nối công nghệ, vốn, quản trị và thị trường quốc tế. Khi ba khu vực kinh tế này, tham gia hợp tác vận hành hài hòa và hiệu quả, thì nền kinh tế Việt Nam sẽ có sức bật lớn hơn, khả năng chống chịu cao hơn và năng lực cạnh tranh bền vững hơn.
5. THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐIỀU TIẾT ĐẢM BẢO TÍNH ỔN ĐỊNH VÀ AN NINH KINH TẾ QUỐC GIA
Một trong những vai trò đặc biệt của doanh nghiệp nhà nước là tham gia nhiệm vụ điều tiết và ổn định kinh tế vĩ mô. Trong các lĩnh vực kinh tế thiết yếu như điện, xăng dầu, tài chính, viễn thông, vận tải, lương thực, nước sạch và dịch vụ công ích, doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cung ứng hàng hóa ổn định, hạn chế đứt gãy, góp phần kiểm soát lạm phát, giữ ổn định sản xuất và đời sống nhân dân.
Trong những giai đoạn nền kinh tế gặp khó khăn, cú sốc từ bên ngoài như biến động giá năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng, khủng hoảng tài chính, thiên tai, dịch bệnh hoặc bất ổn địa chính trị, doanh nghiệp nhà nước là lực lượng quan trọng để Nhà nước có công cụ can thiệp kịp thời, bảo vệ các cân đối lớn và duy trì niềm tin thị trường. Đây là giá trị chiến lược không thể chỉ đo bằng lợi nhuận ngắn hạn của các doanh nghiệp nhà nước.
Tuy nhiên, vai trò điều tiết vĩ mô không có nghĩa là doanh nghiệp nhà nước được hoạt động thiếu kỷ luật thị trường. Ngược lại, càng giữ vai trò quan trọng, doanh nghiệp nhà nước càng phải minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm giải trình cao hơn. Nhiệm vụ chính sách cần được xác định rõ, hạch toán rõ, bù đắp rõ và tách bạch với hoạt động kinh doanh thương mại. Chỉ khi đó, doanh nghiệp nhà nước mới vừa thực hiện tốt nhiệm vụ và vai trò công ích được giao; vừa bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, doanh nghiệp nhà nước phải trở thành lực lượng chủ đạo hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả và có tầm vóc quốc tế. Đó là lực lượng giữ kinh tế quan trọng, với vai trò điểm tựa trong việc ổn định và đảm bảo an ninh kinh tế vĩ mô, hạt nhân trong phát triển hạ tầng chiến lược, đối tác lớn của khu vực tư nhân, đầu tàu trong hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu và công cụ điều tiết quan trọng để Nhà nước thực hiện các mục tiêu quan trọng trong tiến trình phấn đấu trở thành quốc gia thịnh vượng, hùng cường.
Saigon Ratings [10/06/2026]
