(Ông): Phùng Xuân Minh. [Chủ Tịch HĐQT PT Group & Saigon Ratings].
Xếp hạng tín nhiệm đang trở thành một cấu phần quan trọng của thị trường vốn, giúp nhà đầu tư nhận diện rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và góp phần khôi phục niềm tin đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế ngày càng lớn, phát triển hoạt động xếp hạng tín nhiệm độc lập, chuyên nghiệp là điều kiện cần thiết để thị trường vận hành an toàn, hiệu quả và bền vững.
Nhu cầu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhu cầu vốn rất lớn cho đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng, sản xuất công nghiệp và mở rộng hoạt động kinh doanh.
Theo tài liệu định hướng Hội thảo “Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn”, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030 ước tính cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, bình quân khoảng 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm. Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng trên GDP vào cuối năm 2025 được xác định ở mức khoảng 146%, cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn vốn ngân hàng.
Sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng có thể làm gia tăng rủi ro chênh lệch kỳ hạn, nhất là khi nguồn vốn huy động ngắn hạn được sử dụng để tài trợ cho các khoản vay trung và dài hạn. Vì vậy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần phát huy đúng vai trò là kênh huy động vốn dài hạn, qua đó giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng và góp phần hình thành cấu trúc thị trường tài chính cân bằng hơn.
Tuy nhiên, mục tiêu phát triển thị trường không thể chỉ được đo bằng giá trị phát hành hay quy mô dư nợ. Điều quan trọng hơn là chất lượng của doanh nghiệp phát hành, khả năng trả nợ, tính minh bạch của thông tin và mức độ bảo vệ nhà đầu tư.
Niềm tin vẫn là thách thức lớn của thị trường
Sau giai đoạn tăng trưởng nhanh, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã bộc lộ nhiều hạn chế, như chất lượng công bố thông tin chưa đồng đều, sử dụng vốn chưa đúng mục đích, phát hành vượt quá năng lực tài chính và phụ thuộc lớn vào việc tái cấp vốn.
Một số trường hợp chậm thanh toán gốc, lãi đã ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý nhà đầu tư. Khi thông tin không đầy đủ và thiếu cơ chế đánh giá độc lập, nhà đầu tư thường gặp khó khăn trong việc phân biệt doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt với doanh nghiệp đang chịu áp lực thanh khoản.
Hệ quả là rủi ro của một số tổ chức phát hành có thể bị đánh đồng thành rủi ro của toàn thị trường. Nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, dòng vốn suy giảm, doanh nghiệp có chất lượng tốt cũng gặp khó khăn khi huy động vốn.
Trong bối cảnh đó, phục hồi niềm tin không thể chỉ dựa trên cam kết của doanh nghiệp hoặc hoạt động truyền thông. Niềm tin phải được xây dựng trên dữ liệu có thể kiểm chứng, công bố thông tin đầy đủ và một cơ chế đánh giá rủi ro độc lập.
Xếp hạng tín nhiệm tạo ngôn ngữ chung về rủi ro
Xếp hạng tín nhiệm là ý kiến đánh giá độc lập về khả năng thực hiện đầy đủ và đúng hạn các nghĩa vụ tài chính của tổ chức phát hành hoặc của một công cụ nợ cụ thể.
Xếp hạng tín nhiệm không phải là sự bảo đảm rằng doanh nghiệp chắc chắn sẽ thanh toán, cũng không phải là khuyến nghị nhà đầu tư mua, bán hay nắm giữ trái phiếu. Giá trị cốt lõi của hoạt động này nằm ở việc chuyển hóa hệ thống thông tin tài chính và phi tài chính phức tạp thành một thước đo rủi ro có thể nhận biết, so sánh và theo dõi.
Trong quá trình đánh giá, tổ chức xếp hạng tín nhiệm thường phân tích mô hình kinh doanh, vị thế cạnh tranh, năng lực quản trị, chất lượng tài sản, dòng tiền, đòn bẩy tài chính, khả năng tiếp cận vốn và nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp.
Nhờ đó, nhà đầu tư có thêm cơ sở để đánh giá năng lực trả nợ của tổ chức phát hành, thay vì chỉ dựa vào mức lãi suất, tài sản bảo đảm, thương hiệu doanh nghiệp hoặc thông tin từ đơn vị phân phối.
Khi thị trường có một ngôn ngữ chung về rủi ro, quá trình ra quyết định đầu tư sẽ trở nên khách quan hơn. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao tính chuyên nghiệp của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Xếp hạng tín nhiệm giúp phục hồi niềm tin nhà đầu tư
Bất cân xứng thông tin là một trong những nguyên nhân làm suy giảm niềm tin trên thị trường. Doanh nghiệp thường nắm nhiều thông tin hơn nhà đầu tư về tình hình tài chính, dòng tiền và khả năng thực hiện nghĩa vụ nợ.
Xếp hạng tín nhiệm góp phần thu hẹp khoảng cách này thông qua hoạt động phân tích độc lập. Doanh nghiệp có năng lực tài chính tốt, quản trị minh bạch và lịch sử thanh toán đầy đủ sẽ được nhận diện rõ hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp có đòn bẩy cao, dòng tiền yếu hoặc phụ thuộc lớn vào việc đảo nợ cũng sẽ được phản ánh thông qua mức xếp hạng và triển vọng tín nhiệm.
Nhờ đó, nhà đầu tư có thể phân loại rủi ro thay vì đánh đồng tất cả trái phiếu trên thị trường. Điều này giúp hạn chế tâm lý rút vốn hàng loạt khi xuất hiện một số trường hợp vi phạm hoặc chậm thanh toán.
Đối với doanh nghiệp phát hành, mức xếp hạng tích cực còn là tín hiệu về uy tín và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính. Doanh nghiệp có chất lượng tín dụng tốt có thể tiếp cận cơ sở nhà đầu tư rộng hơn, cải thiện khả năng huy động vốn và từng bước giảm chi phí sử dụng vốn.
Hỗ trợ định giá và phân bổ vốn hiệu quả
Một thị trường trái phiếu phát triển cần có cơ chế định giá phản ánh tương đối đầy đủ mức độ rủi ro của từng tổ chức phát hành.
Khi thiếu thông tin đánh giá độc lập, doanh nghiệp có chất lượng tốt có thể phải trả mức lãi suất gần tương đương doanh nghiệp rủi ro cao. Điều này làm sai lệch giá vốn và không tạo đủ động lực để doanh nghiệp đầu tư vào quản trị, minh bạch tài chính và kiểm soát rủi ro.
Xếp hạng tín nhiệm giúp hình thành mức chênh lệch lợi suất phù hợp với từng nhóm rủi ro. Doanh nghiệp có mức tín nhiệm cao có thể huy động vốn với điều kiện thuận lợi hơn, trong khi doanh nghiệp rủi ro cao phải chấp nhận chi phí vốn tương ứng.
Về dài hạn, dữ liệu xếp hạng tín nhiệm còn hỗ trợ hình thành đường cong lợi suất trái phiếu doanh nghiệp theo ngành, kỳ hạn và mức độ tín nhiệm. Đây là cơ sở quan trọng cho hoạt động định giá, quản lý danh mục, kiểm soát hạn mức đầu tư và phát triển thị trường thứ cấp.
Tạo động lực nâng cao quản trị doanh nghiệp
Xếp hạng tín nhiệm không chỉ mang lại lợi ích cho nhà đầu tư mà còn tạo ra cơ chế kỷ luật đối với doanh nghiệp phát hành.
Trong quá trình đánh giá, doanh nghiệp cần cung cấp và giải trình các thông tin về chiến lược kinh doanh, báo cáo tài chính, dòng tiền, cơ cấu nợ, tài sản bảo đảm, giao dịch với bên liên quan và kế hoạch sử dụng vốn.
Quá trình này giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn các điểm yếu trong cơ cấu tài chính, quản trị thanh khoản và hệ thống quản trị rủi ro. Việc duy trì hoặc cải thiện mức xếp hạng cũng tạo động lực để doanh nghiệp kiểm soát đòn bẩy, nâng cao chất lượng công bố thông tin và thực hiện nghiêm túc các cam kết với trái chủ.
Hoạt động giám sát sau xếp hạng đặc biệt quan trọng. Khi tình hình tài chính của doanh nghiệp thay đổi, mức xếp hạng hoặc triển vọng tín nhiệm có thể được điều chỉnh. Đây là cơ chế cảnh báo sớm để nhà đầu tư, tổ chức trung gian và cơ quan quản lý nhận diện rủi ro trước khi doanh nghiệp phát sinh chậm thanh toán.
Giải pháp phát huy vai trò của xếp hạng tín nhiệm
Để xếp hạng tín nhiệm trở thành một trụ cột của thị trường trái phiếu doanh nghiệp, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết, phạm vi xếp hạng cần được mở rộng và gắn với toàn bộ vòng đời trái phiếu, không chỉ tại thời điểm phát hành. Những thay đổi về mức xếp hạng, triển vọng tín nhiệm và tình trạng giám sát cần được công bố kịp thời, dễ tiếp cận.
Thứ hai, cần xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về phát hành, sử dụng vốn, tài sản bảo đảm, lịch thanh toán và lịch sử thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp. Dữ liệu đầy đủ và thống nhất sẽ nâng cao chất lượng phân tích.
Thứ ba, cần phát triển mạnh hơn lực lượng nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí. Đây là nhóm có khả năng sử dụng kết quả xếp hạng tín nhiệm để thiết lập hạn mức rủi ro và xây dựng danh mục dài hạn.
Cuối cùng, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm phải bảo đảm tính độc lập, minh bạch phương pháp, kiểm soát xung đột lợi ích và thường xuyên nâng cao năng lực chuyên môn.
Kết luận
Xếp hạng tín nhiệm không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro và không thay thế trách nhiệm thẩm định của nhà đầu tư. Tuy nhiên, đây là công cụ quan trọng giúp giảm bất cân xứng thông tin, hỗ trợ định giá, nâng cao kỷ luật thị trường và tăng trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành.
Trong giai đoạn Việt Nam cần huy động nguồn lực lớn cho tăng trưởng, phát triển một thị trường xếp hạng tín nhiệm độc lập, chuyên nghiệp và đáng tin cậy sẽ góp phần phục hồi niềm tin, nâng cao chất lượng thị trường trái phiếu doanh nghiệp và xây dựng cấu trúc thị trường vốn minh bạch, an toàn, bền vững hơn.
